कोळशाच्या नावाखाली नागरिकांच्या जीवाशी खेळ?

कोळशाच्या नावाखाली नागरिकांच्या जीवाशी खेळ?

वेकोलिच्या प्रचंड ब्लास्टिंगने कन्हान-पिपरी हादरले ; धूळ-धुराच्या विळख्यात नागरिकांचे आरोग्य!

ब्लास्टिंगची तीव्रता कमी करा, प्रदूषणावर तातडीने नियंत्रण आणा; नागरिकांचा वेकोलि प्रशासनाला इशारा

कन्हान : - वेकोलि कामठी खुली कोळसा खाणीत कोळसा उत्खननासाठी होणाऱ्या प्रचंड ब्लास्टिंगमुळे कन्हान-पिपरी परिसरातील नागरिकांमध्ये तीव्र नाराजी निर्माण झाली आहे. विकास आणि कोळसा उत्पादन आवश्यक असले, तरी त्यासाठी स्थानिक नागरिकांचे आरोग्य, पर्यावरण आणि सुरक्षितता धोक्यात येणार असेल तर या प्रक्रियेवर नियंत्रण कोण ठेवणार, असा थेट सवाल आता नागरिकांकडून उपस्थित केला जात आहे.

शनिवार (दि.१९) सप्टेंबर २०२६ रोजी सायंकाळी सुमारे ५.४५ वाजता कामठी खुली कोळसा खाणीत करण्यात आलेल्या मोठ्या ब्लास्टिंगनंतर परिसरात माती व कोळशाच्या धुळीचे लोट पसरल्याचा दावा नागरिकांनी केला आहे. ब्लास्टिंगनंतर आकाशात उंच उठलेले धुळीचे ढग आणि परिसरात पसरलेली धूळ यामुळे नागरिकांमध्ये चिंता निर्माण झाली. खाण परिसराच्या आसपास लोकवस्ती असताना ब्लास्टिंगची तीव्रता, त्यातून निर्माण होणारी धूळ, आवाज व कंपन यांचे नियमित आणि पारदर्शक पद्धतीने परीक्षण केले जाते का ? नागरिकांना त्याचे अहवाल सार्वजनिक केले जातात का ? तसेच ब्लास्टिंगच्या वेळी धुळीचे नियंत्रण करण्यासाठी पुरेशा उपाययोजना केल्या जातात का, याची उत्तरे वेकोलि प्रशासनाने देणे गरजेचे आहे.

महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या उपलब्ध कागदपत्रांमध्ये खाण प्रकल्पांसाठी योग्य प्रकार व प्रमाणातील स्फोटके वापरणे, अतिरिक्त धूळ व कंपन टाळणे, वातावरणीय हवा गुणवत्ता तपासणी आणि हरित पट्ट्यासारख्या उपाययोजनांचा उल्लेख आहे.

ब्लास्टिंगमधून निर्माण होणारे धूलिकण परिसरातील हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम करू शकतात. त्यामुळे कन्हान-पिपरी परिसरातील नागरिकांची स्वतंत्र आरोग्य तपासणी आणि हवेच्या गुणवत्तेची वैज्ञानिक तपासणी करण्यात यावी, अशी मागणी जोर धरत आहे. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक तसेच श्वसनासंबंधी त्रास असलेल्या नागरिकांच्या सुरक्षिततेकडे प्रशासनाने गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे. मात्र कोणत्याही आजाराचे कारण थेट ब्लास्टिंग असल्याचा निष्कर्ष काढण्यापूर्वी अधिकृत आरोग्य व पर्यावरणीय अभ्यास होणे आवश्यक आहे.

खाणीतून उडणारी धूळ आसपासच्या शेती, झाडे आणि वस्त्यांपर्यंत पोहोचत असल्याच्या नागरिकांच्या तक्रारी आहेत. त्यामुळे संबंधित विभागाने शेती, माती, पाणी आणि हवेच्या गुणवत्तेची स्वतंत्र तपासणी करून त्याचा अहवाल सार्वजनिक करावा, अशी मागणी करण्यात येत आहे.

“कोळसा काढताना नागरिकांचा श्वास कोंडू नका!” — वेकोलि ब्लास्टिंगविरोधात कन्हान-पिपरीत संताप

नागरिकांच्या मते, वेकोलि प्रशासनाने केवळ कोळसा उत्पादन वाढवण्यावर भर न देता स्थानिक लोकांच्या सुरक्षिततेला समान महत्त्व देणे आवश्यक आहे. वस्तीच्या जवळ होणाऱ्या ब्लास्टिंगमध्ये नियंत्रित व शास्त्रोक्त तंत्रज्ञानाचा वापर करून धूळ, आवाज आणि कंपन कमीत कमी करण्याची उपाययोजना करावी. ब्लास्टिंग परिसर, कोळसा वाहतूक मार्ग आणि धुळीचे प्रमाण अधिक असलेल्या भागात नियमित पाण्याचा फवारा व आवश्यक धूळ नियंत्रण यंत्रणा कार्यान्वित ठेवावी. PM2.5, PM10 आणि इतर संबंधित प्रदूषकांचे नियमित परीक्षण करून त्याची माहिती नागरिकांसाठी पारदर्शकपणे उपलब्ध करून द्यावी. MPCBच्या विविध खाण प्रकल्पांवरील आदेशांमध्ये एअर-क्वालिटी मॉनिटरिंग आणि धूळ नियंत्रणाच्या उपाययोजनांवर भर देण्यात आलेला आहे.खाण परिसराच्या आसपास योग्य रुंदीचा हरित पट्टा विकसित करून धूळ व प्रदूषणाचा निवासी भागावर होणारा परिणाम कमी करण्यासाठी कायमस्वरूपी उपाययोजना करावी. ब्लास्टिंगची वेळ, पद्धत, कंपनांची नोंद आणि पर्यावरणीय निरीक्षणाचे अहवाल नागरिकांसमोर उपलब्ध करून द्यावेत.

MPCB आणि पर्यावरण विभागानेही आता मैदानात उतरावे! वेकोलि प्रशासनाने या तक्रारींकडे केवळ स्थानिक नागरिकांचा आक्षेप म्हणून न पाहता पर्यावरणीय आणि सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित प्रश्न म्हणून पाहणे गरजेचे आहे. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या माहितीनुसार नागरिकांना पर्यावरणीय उल्लंघनाची माहिती संबंधित प्राधिकरणाकडे देण्याचा अधिकार आहे. त्यामुळे MPCB, पर्यावरण विभाग आणि संबंधित खाण प्रशासनाने संयुक्त पाहणी करून ब्लास्टिंग, धूळ, कंपन आणि हवेच्या गुणवत्तेची तपासणी करावी, अशी मागणी नागरिकांकडून होत आहे.

विकासाच्या नावाखाली स्थानिक नागरिकांच्या आरोग्याशी तडजोड केली जाऊ नये. कोळसा उत्पादन सुरू ठेवायचे असेल तर आधुनिक तंत्रज्ञान, प्रभावी प्रदूषण नियंत्रण आणि पारदर्शक पर्यावरणीय निरीक्षण यांची काटेकोर अंमलबजावणी करणे ही संबंधित प्रशासनाची जबाबदारी आहे.“ब्लास्टिंगची तीव्रता कमी करा, धुळीवर नियंत्रण आणा आणि नागरिकांना सुरक्षित वातावरण द्या,” अशी मागणी सामाजिक कार्यकर्ते संदीप शेंडे आणि देवा चतुर यांनी नागरिकांच्या वतीने केली आहे. अन्यथा या प्रश्नावर नागरिकांचा आक्रोश अधिक तीव्र होऊन संबंधित विभागाच्या कार्यालयापर्यंत आंदोलनाचा मार्ग स्वीकारावा लागू शकतो, असा इशाराही त्यांनी दिला आहे.

सह संपादक - ऋषभ बावनकर